Labranda, Milas’ın kuzeyinde, dağların üstünde kutsal bir alandı ve Karialıların haç yeriydi. Çam ormanlarıyla kaplı olan ve lezzetli su pınarları bulunan Labranda, Mylasa – Alabanda yolu üzerinde, kutsal çınar ağaçlarıyla kaplı korusuyla ve tapınağı ile bir haç ve ziyaret yeri olmakla birlikte aynı zamanda bir konaklama yeriydi.

Labranda’ya Mylasa’da, Baltalı Kapı’da başlayan ve mermerlerle kaplı, genişliği yer yer 5 metreyi bulan mermer bir yol ile ulaşılıyordu. Mermer yol, Milas’ın Sodra Dağı mermerlerinin Labranda’ya taşınabilmesi için yapılmıştı. Mylasa’dan tapınağa giden dini alaylar da aynı yoldan geçtiği için bu yola “kutsal yol” adı yakıştırılmıştır.

Adındaki “..nda” soneki ile Labranda en çok Karia ve Lykia’da rastlanan eski Anadolu yer adlarındandır. Labranda; labrynthos ve çift yüzlü balta demek olan labrys aynı kökten gelir. Bugün genellikle Labranda ve labrynthos’un labrys’in korunduğu yer anlamına geldiği sınılmaktadır. M.S. 2. yüzyılda yaşamış olan tarihçi Plutarkhos labrys’in Lydce bir sözcük olduğunu yazıyor.

İon ayaklanmasında Karialılar, Marsyas Nehri kenarında Perslere yenilince, Labranda’daki çınar koruluğuna çekilmişler ve bu dağda verdikleri ikinci savaşı da kaybetmişlerdir. M.Ö. 2. yüzyılda Labranda’da oturan halk, tıpkı Kalınağıl’daki Sinuri tapınağında olduğu gibi, Mylasa’nın siyasi yapısı içine alınmıştır.

Labranda M.Ö. 4. yüzyılda, Karia satrapları zamanında büyük bir inşaata sahne olmuştur. Maussollos (M:Ö. 377 – 352) önce yeni ve büyütülen teraslar için istinat duvarları yaptırdı. Bir yandan da Sodra Dağından çıkartılan kaliteli beyaz mermerleri Labranda’ya çıkarabilmek için mermer bloklarla kaplı bir yol yaptırdı. Maussollos daha sonra bir stoca ve kutsal şölenler için büyük bir bina (andron) inşa ettirdi. M.Ö. 355 / 354 yılında Labranda’daki yıllık kurban şenlikleri sırasında Maussollos bir suikasta uğradı. Maussollos son anda kurtulurken suikastçi Manitas oracıkta öldürüldü. Onun arkadaşı ve destekçisi Thyssos’un malvarlığına el konuldu ve gelirleri Maussollos’a devredildi. Tapınağın inşası tamamlanmadan Maussollos 352 yılında öldü. Kardeşi İdrieus (M.Ö. 351 – 344), yeni Zeus tapınağını tamamlattı. Ayrıca ikinci bir şölen evi (andron) inşa ettirdi. Giriş kapısı olan güney propylon ve yanındaki çeşme yapısı olduğu sanılan Dorik Binayı yaptırdı. Labranda, Hekatomnos oğulları döneminde çok büyük bir gelişme gösterdi.

Labranda’da rahipler, aileleri, tapınak hizmetlileri ve köleleri, kutsal yapıların bakım ve onarımını yapan işçiler, kutsal alan arazisini kiralayıp burada zeytinleri toplayanlar ve çeşitli tarım ürünleri yetiştirenler sürekli olarak ve yerleşik şekilde yaşıyorlardı. Yıllık kurban kesimi şenliklerine binlerce kişi katılıyordu. Şenliklerde müzisyenler çalıp söylerlerken atletler de yarışmalara katılıyorlardı.

Labranda’daki arkeolojik kazıları ilk kez 1948 yılında İsveçli arkeologlar başlattılar. 1949 ve 1950 yıllarındaki kazılarda Zeus tapınağının kazısı tamamlandı. Dönem dönem ara verilen kazılar yine İsveçli arkeologlar tarafından sürdürülüyor.