EUROMOS (Ayaklı)
Milas – Selimiye karayolu üzerinde yer alan ve görkemli sütunları nedeniyle halk arasında "Ayaklı" olarak bilinen antik kenttir. Roma dönemine tarihlenen ve Anadolu’nun en iyi korunmuş tapınaklarından biri olan Zeus Tapınağı; Korint nizamındaki sütunları, üzerindeki adak yazıtları ve kentin baş tanrısı Zeus’a adanmışlığıyla bölgenin en etkileyici yapılarından biridir.
Euromos; Milas – Selimiye yolunun 12. kilometresindedir. Halen daha olanca görkemiyle ayakta duran Zeus Tapınağı’nın sütunları nedeniyle yöre halkı tarafından “Ayaklı” olarak adlandırılmıştır. Euromos’un Kariacadaki adı Kyromos veya Hyromos’tur.
M. Ö. 5. yüzyılda Attika – Delos deniz birliğinin üyesi olan Euromos hakkında eski kaynaklarda 3. yüzyılın sonuna kadar bir kayda rastlanmaz. M. Ö. 201 – 396 yılları arasında Euromos Makedonya kralı Philip V.’in işgali altında kalmıştır. M. Ö. 167’de Mylasa’nın saldırısına uğramış fakat Apameia barışı ile Karia’ya hakim olan Rodos’un gönderdiği kuvvet sayesinde bu saldırı önlenmiştir. Ancak bir süre sonra Euromos, Mylasa ile bir sympoliteia anlaşması yapmak zorunda kalmıştır. Bu anlaşmayla Euromos iç işlerinde serbest olmakla birlikte dış işlerinde Mylasa’ya bağlanmıştır. Fakat bu anlaşmayı kendisi için bir tehlike sayan Herakleia, Euromos’a saldırmış ve Euromosluların topraklarını yağmalamış, tapınaktaki kutsal eşyaları ve Euromosluların özel eşyalarını alıp götürmüştür. Yağmaya uğrayan bir Euromoslunun başvurduğu Mylasa yetkilileri, Herakleia’ya gönderdikleri elçi ile sorunu çözümlemişlerdir. Daha sonra Mylasa ile Euromos ilişkileri bozulmuş, Mylasa, bir anlaşmaya uymadıkları için Euromoslulardan 50 talent tazminat istemiştir. Sonunda iki şehir arasındaki anlaşma tümüyle ortadan kalmıştır.
Roma İmparatorluk çağında inşa edilmiş olan Zeus tapınağı pek az hasara uğramış haldedir. Şehrin güneyinde, surların dışındadır. Tapınağın cephelerinde altı, yanlarında dokuz sütunu olan Korint nizamında ve yaklaşık 14 x 19 metre ölçütündedir. 16 sütun üzerindeki arşitrav blokları ile birleşmiş üç grup halinde halen ayaktadır. “Cella” adı verilen asıl tapınak binasının arkası kapalı, önünde derin olmayan bir pronaus, yani bir “önlük” vardır. Tapınağın sütunları çeşitli kişiler tarafından yaptırıldığı için bazıları yivli, bazıları ise yivsizdir. Kuzeye ve batıya bakan yüzlerdeki sütunların tümünde adak yazıtı taşıyan panolar vardır. Sütunlardan beşi fizikçi ve kamu görevlisi Menkrates ile kızı Tryphaina, yedisi de Leo Quintus adlı bir başka kamu görevlisi tarafından sunulmuştur. Tapınağın güney duvarındaki mermer üzerine yüksek kabartma olarak işlenmiş olan çift yüzlü balta ve baltanın her iki yanındaki insan kulağı kabartmaları ilginçtir.
Euromos M.Ö. 2. ve 1. yüzyıllarda ve Roma İmparatorluğu zamanında sikke bastırmıştır. Sikke tasvirleri Zeus, Dionysos, çift yüzlü balta, kartal ve geyiktir.
Euromos’un baş tanrısı sağ elinde çift yüzlü balta, sol elinde mızrak tutan bir Zeus’tur. Bu nedenle Zeus Labrandos’a benzerse de baltanın şekli, bunu havaya kaldırışı ve giyimi bakımından farklıdır.
Euromos’un yamaca oyularak yapılmış olan tiyatrosu oldukça harap haldedir. Tiyatronun önündeki düzlükte Milas – İzmir karayoluna dek kentin agorası uzanmaktadır.
Tarihi Kentlerimiz (15)
BEÇİN (Pezona, Peçin, Barçın )
Milas Ovası'na hakim bir plato üzerinde yükselen ve tarihi Tunç Çağı'na kadar uzanan köklü bir yerleşim alanıdır. 13. yüzyılda Menteşeoğulları Beyliği’ne başkentlik yapmış olan ören yeri; kalesi, Ahmet Gazi Medresesi ve Türbesi başta olmak üzere zengin Türk-İslam dönemi eserlerini bünyesinde barındırır.
SİNURİ
Milas’ın Kalınağıl köyünde yer alan, kırmızı mermer bloklarla inşa edilmiş ve Karia tanrısı Sinuri’ye adanmış kutsal alandır. M.Ö. 4. yüzyıldan itibaren önemli bir inanç merkezi olan yapı, Hristiyanlık döneminde kiliseye dönüştürülmüştür.
LABRANDA
Milas’ın kuzeyindeki dağlarda, çam ormanları ve su kaynakları arasında kurulmuş, Karia uygarlığının en önemli hac merkezidir. Adını çift yüzlü balta (Labris) motifinden alan ve Mylasa’dan "Kutsal Yol" ile ulaşılan bu alan; M.Ö. 4. yüzyılda Hekatomnos sülalesi tarafından inşa edilen Zeus Tapınağı ve anıtsal şölen binalarıyla (Andron) ünlüdür.
OLYMOS (Kafaca)
Milas’ın kuzeybatısında, Kafaca köyü yakınlarında yer alan antik bir yerleşimdir. M.Ö. 2. yüzyılda Mylasa ile birleşerek bağımsızlığını yitiren kent, özellikle baş tanrıları Apollon ve Artemisia’ya ait tapınak arazileri ve bu arazilerin yönetimine dair bulunan zengin yazıtlarıyla tanınmaktadır.
KHALKETOR (Karakuyu)
Milas’ın kuzeybatısında, Karakuyu Dağı eteklerinde kurulmuş ve M.Ö. 5. yüzyılda Attika-Delos Deniz Birliği’ne üye olmuş antik bir yerleşimdir. Şehri çevreleyen üç farklı kalesiyle güçlü bir savunma sistemine sahip olan kent, bölgedeki Apollon Tapınağı ve çevresindeki anıtsal mezar kalıntılarıyla bilinmektedir.
